Câu hỏi
Tôi bắt đầu cuộc trò chuyện với bố/mẹ như thế nào?
Cuộc trò chuyện này có thể khiến bạn thấy thật nhạy cảm, nhất là khi bố/mẹ của bạn luôn tự lập. Thường thì việc trao đổi hiệu quả nhất khi bạn xem đây là một cuộc trò chuyện bình tĩnh về lối sống, sở thích và tương lai — chứ không phải một quyết định phải đưa ra ngay hôm nay.
Bắt đầu sớm, và bắt đầu bằng sự tò mò
Nếu có thể, hãy bắt đầu trước khi có khủng hoảng hoặc thay đổi lớn ở nhà. Một cuộc trò chuyện thư giãn sẽ cho bố/mẹ bạn nhiều không gian để suy nghĩ, đặt câu hỏi và nói ra điều quan trọng với họ. Nó cũng giúp cả gia đình đi với nhịp độ vững vàng hơn.
Hãy tiếp cận bằng thái độ tò mò, không phải để thuyết phục. Mục tiêu không phải là “thắng” trong một cuộc tranh luận. Mục tiêu là hiểu bố/mẹ của bạn muốn có một cuộc sống hằng ngày như thế nào, điều gì ở nhà đang trở nên khó khăn, và điều gì sẽ giúp cuộc sống dễ dàng, đầy đủ và vui vẻ hơn.
Nhiều gia đình chăm sóc bố/mẹ tại nhà trước tiên, và điều đó được tôn trọng sâu sắc. Nơi an dưỡng tuổi già không phải là con đường duy nhất. Đây chỉ là một lựa chọn tốt trong số nhiều lựa chọn, và với nhiều người lớn tuổi, nó có thể là một chương tiếp theo đầy hy vọng — có cộng đồng hơn, ít việc vặt hơn, và tự lập nhiều hơn.
- Chọn thời điểm yên tĩnh, đừng vào lúc vội vàng hay căng thẳng
- Hãy nghĩ đó là chuỗi các cuộc trò chuyện, không phải một lần nói chuyện lớn
- Bắt đầu bằng câu hỏi, không phải kết luận
- Tạo chỗ cho bố/mẹ bày tỏ nhiều cảm xúc khác nhau
Bắt đầu từ cuộc sống của bố/mẹ, không bắt đầu từ vấn đề
Có thể sẽ dễ hơn nếu bạn bắt đầu từ cuộc sống hằng ngày. Hãy hỏi bố/mẹ thích điều gì, điều gì làm họ mệt, và họ muốn có thêm điều gì. Bố/mẹ không phải là một “danh sách việc cần làm”. Họ là một con người trọn vẹn với thói quen, tình bạn, sở thích, sự riêng tư và lòng tự trọng.
Thay vì chỉ tập trung vào những gì đang không ổn, hãy nói về điều gì có thể sẽ thấy tốt hơn. Có thể bố/mẹ bạn sẽ vui khi có nhiều người xung quanh hơn, có bữa ăn cùng người khác, tham gia hoạt động nhiều hơn, giảm bớt việc chăm nom nhà cửa, hoặc có một nơi mà khi cần vẫn có người hỗ trợ. Cách nói này giúp cuộc trò chuyện dựa trên sự tôn trọng phẩm giá và quyền lựa chọn.
Bạn có thể nói: “Con/bố/mẹ muốn hiểu điều gì sẽ giúp cuộc sống hằng ngày của bố/mẹ dễ chịu và vui vẻ hơn trong vài năm tới.” Cách mở lời này mềm mại và tôn trọng.
- Hỏi họ thích điều gì khi sống ở nhà
- Hỏi điều gì khiến họ mệt mỏi, cô đơn hoặc bất tiện
- Hỏi họ muốn giữ lại kiểu sinh hoạt/thói quen nào
- Hỏi điều gì họ không bao giờ muốn từ bỏ
Dùng ngôn ngữ đơn giản, trung tính
Dùng ngôn ngữ dễ hiểu có thể làm không khí cuộc trò chuyện nhẹ hơn. Một số bố/mẹ phản ứng khi nghe các nhãn/khái niệm, nhưng sẽ nghe tốt hơn khi họ hiểu rõ cuộc sống thực sự sẽ như thế nào. Bạn không cần một kịch bản hoàn hảo. Bạn chỉ cần những lời nói bình tĩnh và rõ ràng.
Bạn có thể giải thích các lựa chọn một cách đơn giản. Independent living (sống độc lập) nghĩa là bạn có căn hộ của riêng mình trong một cộng đồng, có bữa ăn, hoạt động và ít phải tự lo việc chăm sóc nhà cửa hơn. Assisted living (hỗ trợ sinh hoạt) cũng tương tự, nhưng có nhiều sự giúp đỡ hằng ngày hơn cho các việc như mặc đồ, tắm rửa và dùng thuốc. Các cộng đồng continuing care (chăm sóc liên tục) cung cấp nhiều mức độ sống trên cùng một khuôn viên, vì vậy một người có thể ở lại cùng cộng đồng nếu nhu cầu thay đổi.
Nếu bố/mẹ bạn nói một ngôn ngữ khác, có thể sẽ giúp nếu cuộc trò chuyện diễn ra bằng ngôn ngữ mà họ thấy tự nhiên nhất. Nhiều gia đình nhận thấy bố/mẹ sẽ chia sẻ nhiều hơn khi họ không phải tìm từ đúng trong tiếng Anh.
- Tránh các cụm từ gây nặng nề như “bây giờ bạn không còn tự xoay được nữa”
- Dùng “liệu bạn có cởi mở để tìm hiểu về… không?”
- Mô tả cuộc sống hằng ngày, không dùng nhãn/khái niệm
- Dừng lại thường xuyên và để bố/mẹ trả lời
Nên nói gì, và không nên nói gì
Một lời mở đầu tốt sẽ ấm áp, cụ thể và ít gây áp lực. Bạn có thể nói: “Con/bố/mẹ con/bố/mẹ đang nghĩ cách để cuộc sống của bố/mẹ dễ chịu và vui vẻ hơn. Liệu bố/mẹ có cởi mở trong việc cùng con/bố/mẹ xem một vài lựa chọn, chỉ để xem điều gì thấy phù hợp không?” Cách này giúp bố/mẹ của bạn luôn là trung tâm của quyết định.
Một cách khác là nối câu chuyện với điều mà bố/mẹ bạn coi trọng. Chẳng hạn: “Bố/mẹ đã từng nói căn nhà cảm giác như là quá nhiều việc”, hoặc “Bố/mẹ nhớ là có người xung quanh trong ban ngày.” Những câu này nghe khác hẳn với việc bạn nói họ nên làm gì.
Hãy cố tránh những lời lẽ nghe như đang dạy bảo, vội vàng hoặc mang tính “chốt hạ”. Hầu hết mọi người sẽ rút lui khi họ thấy mình bị dồn vào đường cùng. Nếu cuộc trò chuyện đầu tiên ngắn hoặc nhiều cảm xúc, điều đó không có nghĩa là thất bại. Có thể chỉ đơn giản là bước đầu tiên.
- Nói: “Mình có thể cùng nhau tìm hiểu các lựa chọn không?”
- Nói: “Điều gì sẽ là một chương tiếp theo tốt đẹp đối với bạn?”
- Tránh: “Bạn cần phải chuyển đi”
- Tránh: “Đây là lựa chọn duy nhất hợp lý”
- Tránh: “Chúng ta phải quyết định ngay bây giờ”
Nếu bố/mẹ phản kháng, hãy chậm lại
Sự phản kháng là điều thường gặp, và thường nó có nghĩa là cuộc trò chuyện cần nghe nhiều hơn, chứ không phải gây thêm áp lực. Bố/mẹ bạn có thể đang bảo vệ sự tự lập của họ, những kỷ niệm của họ, hoặc cảm giác về “mái nhà”. Những cảm xúc đó xứng đáng được tôn trọng.
Đôi khi, sẽ hữu ích nếu bạn hỏi điều gì khiến họ lo lắng nhất. Họ có thể sợ mất sự riêng tư, mất những thói quen quen thuộc, mất ngôn ngữ, đồ ăn, hoặc mất sự gắn kết với gia đình. Khi những lo ngại đó được gọi tên rõ ràng, bạn có thể nói cụ thể hơn. Một số cộng đồng cảm thấy sôi nổi và hòa đồng. Một số khác yên tĩnh hơn. Có nơi mang lại sự gần gũi về văn hóa, hỗ trợ ngôn ngữ hoặc những thói quen khiến họ thấy giống “ở nhà” hơn.
Hãy giữ cánh cửa mở. Bạn có thể nói: “Hôm nay mình không cần quyết định gì cả. Con chỉ muốn hiểu điều gì quan trọng với bố/mẹ thôi.” Chỉ một câu đó thôi cũng có thể thay đổi không khí của cả cuộc trò chuyện.
- Phản ánh lại điều bạn nghe được
- Nêu tên nỗi lo nhưng không tranh luận với nó
- Tạm nghỉ nếu cảm xúc dâng cao
- Quay lại chủ đề đó nhẹ nhàng vào một ngày khác
Bạn không cần tự tìm ra mọi thứ một mình
Nhiều gia đình muốn có một nơi đơn giản, đáng tin cậy để tìm hiểu trước khi mang các lựa chọn đến cho bố/mẹ. Willowbarrow là dịch vụ hướng dẫn và ghép cặp miễn phí cho các gia đình đang xem xét independent living, assisted living hoặc continuing-care communities. Chúng tôi không phải là đơn vị cung cấp dịch vụ nơi an dưỡng tuổi già, và gia đình bạn luôn là người quyết định bước tiếp theo.
Nếu bạn muốn, bạn có thể bắt đầu bằng cách đọc cách hoạt động của nơi an dưỡng tuổi già hoặc duyệt các lựa chọn chỗ ở. Nếu việc chia sẻ hoàn cảnh của bạn sẽ giúp ích, bạn có thể được ghép cặp hoặc ghé thăm trung tâm trợ giúp. Chúng tôi thường có thể hỗ trợ gia đình bằng chính ngôn ngữ của bạn, giúp các cuộc trò chuyện trở nên bình tĩnh và rõ ràng hơn.
Chi phí là một phần của cuộc trò chuyện đối với nhiều gia đình. Các mức giá thật sự có thể chênh lệch rất nhiều, và con số cụ thể còn tùy thành phố, căn hộ, mức độ chăm sóc và những gì được bao gồm. Học những điều cơ bản trước có thể giúp bạn và bố/mẹ nói chuyện với nhiều sự tự tin hơn và ít phải đoán mò hơn.
- Dịch vụ ghép cặp luôn miễn phí cho gia đình
- Bạn có thể tìm hiểu trước, rồi sau đó nói chuyện với bố/mẹ
- Gia đình bạn vẫn giữ quyền kiểm soát quyết định
- Có thể có hỗ trợ bằng ngôn ngữ của bạn
Bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện bình tĩnh và tôn trọng về cuộc sống mà bố/mẹ muốn, lắng nghe thật kỹ, và tiến từng bước một.
Câu hỏi thường gặp
Nếu bố/mẹ từ chối nói về chuyện này thì sao?
Điều đó khá thường gặp. Hãy thử lại sau, vào một lúc bình tĩnh, và giữ trọng tâm ở việc bố/mẹ muốn có kiểu cuộc sống hằng ngày như thế nào. Những cuộc trò chuyện nhỏ theo thời gian thường hiệu quả hơn một lần nói chuyện lớn, gây áp lực.
Tôi có nên mời anh/chị em ruột hoặc người thân khác tham gia không?
Nếu bố/mẹ bạn thấy thoải mái, một “vòng tròn” nhỏ có thể giúp ích. Thường tốt nhất là ban đầu chỉ một người dẫn dắt cuộc trò chuyện để bố/mẹ không cảm thấy bị vây quanh hoặc bị át.
Có tốt hơn nếu tôi đi thăm các cộng đồng trước khi đề cập chuyện đó không?
Đôi khi, là có. Tìm hiểu những điều cơ bản trước có thể giúp bạn nói rõ ràng hơn và trả lời những câu hỏi đơn giản. Chỉ cần giữ cuộc trò chuyện mở để bố/mẹ vẫn cảm thấy mình được tham gia trong quá trình.
Tôi nói về chi phí sao cho không làm bố/mẹ khó chịu?
Hãy giữ cách nói dựa trên sự thật và thật nhẹ nhàng. Bạn có thể nói rằng chi phí thay đổi theo thành phố, căn hộ, mức độ chăm sóc và những gì được bao gồm, và bạn muốn cùng nhau tìm hiểu các lựa chọn — không đưa ra giả định.